ინგლისური ლექსიკურად ყველაზე მდიდარი ენაა, რომელიც კი არსებობს ან ოდესმე უარსებია. ამის ერთ-ერთი მიზეზი არის ინგლისური ენის საოცარი უნარი შეითვისოს სიტყვები სხვა ენებიდან. ლინგვისტური კვლევები აჩვენებს, რომ თანამედროვე ინგლისური ლექსიკის დაახლოებით 70-80% სხვა ენებიდანაა ნასესხები. ეს პროცესი დაიწყო ადრეული შუა საუკუნეებიდან, როდესაც ანგლო-საქსები ურთიერთობდნენ ვიკინგებთან, ნორმანებთან და სხვა ევროპელ ხალხებთან, და გრძელდება დღემდე, როცა ინგლისური გლობალურ ენად იქცა და კვლავ განაგრძობს ახალი სიტყვების შეთვისებას მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან.
ამ ბლოგში გაგაცნობთ სხვა ენებიდან ნასესხებ გავრცელებულ სიტყვებს, რომლებიც აქტიურად გამოიყენება თანამედროვე ინგლისურში.
სიტყვები, რომლებსაც ამ ბლოგში ნახავ
Bungalow
ინდური წარმოშობის ეს სიტყვა შემოვიდა ინგლისურში ბრიტანული კოლონიალიზმის პერიოდში. “Bangla” ბენგალურად ნიშნავდა ბენგალურ სტილში აშენებულ სახლს, ჩვეულებრივ ერთსართულიანს, დაბალი სახურავით და დიდი ვერანდით. ბრიტანელი კოლონისტები გაეცნენ ამ არქიტექტურულ სტილს ინდოეთში და ეს ტერმინი მე-17 საუკუნის ბოლოს დამკვიდრდა ინგლისურში პატარა ერთსართულიანი კომფორტული სახლის აღსანიშნავად. საინტერესოა, რომ ქართულ ენაში იმავე წარმომავლობის სიტყვა “ბუნგალო” სხვა მნიშვნელობით არის დამკვიდრებული.
Avatar
სანსკრიტული სიტყვა “avatāra” ნიშნავს ღვთაების ინკარნაციას ან მანიფესტაციას მიწიერ ფორმაში. ეს რელიგიური კონცეფცია ინგლისურში შემოვიდა მე-18 საუკუნეში ინდური რელიგიების მიმართ ინტერესის გაღვივებასთან ერთად. საინტერესოა, რომ XXI საუკუნეში ამ სიტყვამ მიიღო ახალი მნიშვნელობა ციფრულ სფეროში – ონლაინ პერსონა ან გრაფიკული წარმომადგენელი.
Tattoo
ეს სიტყვა პოლინეზიური წარმოშობისაა. ტაიტის ენაში “tatau” ნიშნავს “დარტყმას” ან “მონიშვნას”. ტერმინი ევროპაში კაპიტანი ჯეიმს კუკის ექსპედიციების შემდეგ შემოვიდა მე-18 საუკუნის ბოლოს.
Denim
მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად ამერიკულ კულტურასთან ასოცირდება, ჯინსის ქსოვილის რმნიშვნელი ეს სიტყვა წარმოშობით საფრანგეთიდანაა. ის მომდინარეობს გამოთქმიდან “serge de Nîmes” (ქსოვილი ქალაქ ნიმიდან). დროთა განმავლობაში, ეს გამოთქმა შემოკლდა “de Nîmes”-ად, რაც შემდგომში “denim”-ად გარდაიქმნა.
Algebra
ეს მათემატიკური ტერმინი მომდინარეობს არაბული “al-jabr”-დან, რაც ნიშნავს “გატეხილი ნაწილების გაერთიანებას”. ეს ტერმინი დაკავშირებულია მე-9 საუკუნის არაბ მათემატიკოს ალ-ხვარიზმისთან, რომლის ნაშრომი ლათინურად ითარგმნა XII საუკუნეში და საფუძველი ჩაუყარა დასავლურ ალგებრას.
Tsunami
იაპონური სიტყვა, რომელიც აღნიშნავს უზარმაზარ ზღვის ტალღას, შედგება ორი ნაწილისგან: “tsu” (პორტი) და “nami” (ტალღა). ეს ტერმინი შევიდა ინგლისურ სამეცნიერო ლიტერატურაში მე-19 საუკუნის ბოლოს, მაგრამ ფართო მოხმარებაში დამკვიდრდა მხოლოდ 2004 წლის ინდოეთის ოკეანის ცუნამის შემდეგ.
Angst
ეს გერმანული სიტყვა, რომელიც “შიშს” ან “შფოთვას” ნიშნავს, ინგლისურ ენაში XX საუკუნის შუა პერიოდში დამკვიდრდა, ძირითადად ეგზისტენციალური ფილოსოფიის გავლენით. მიუხედავად იმისა, რომ ინგლისურში ღელვის და შფოთის მნიშვნელობით არსებობს სიტყვა “anxiety”, სიტყვა “angst” ხშირად გამოიყენება უფრო ღრმა, ეგზისტენციალური შფოთვის აღსანიშნავად.
Zombie
ეს სიტყვა მომდინარეობს დასავლეთ აფრიკის ბანტუს ენებიდან (“nzambi” – ღმერთი), რომელიც ჰაიტის კრეოლურში გარდაიქმნა როგორც “zonbi”. ის აღნიშნავდა ვუდუს რელიგიაში მკვდრეთით აღდგენილ სხეულს. ეს კონცეფცია ჯერ ჰაიტიში შეიტანეს აფრიკელმა მონებმა და შემდეგ ჰაიტიდან შემოვიდა ინგლისურენოვან სამყაროში მე-19 საუკუნის ბოლოს. ეს სიტყვა განსაკუთრებით პოპულარული გახდა ჰოლივუდის ფილმების წყალობით.
Guerrilla
ეს სიტყვა მომდინარეობს ესპანური სიტყვინდა “guerra” (ომი), რომელსაც აქვს კნინობითი სუფიქსი “-illa” (პატარა). ტერმინი პოპულარული გახდა ნაპოლეონის წინააღმდეგ ესპანური წინააღმდეგობის მოძრაობის დროს (1808-1814). დღეს ის აღნიშნავს არაკონვენციურ, მცირე ჯგუფების მიერ წარმოებულ პარტიზანულ საბრძოლო მოქმედებებს.
Karaoke
ეს იაპონური პორტმანტო (შერწყმული სიტყვა) შეიქმნა 1970-იან წლებში და აერთიანებს სიტყვებს “kara” (ცარიელი) და “ōkesutora” (ორკესტრი). იაპონურში ის აღნიშნავს გასართობ აქტივობას, რომლის დროსაც ადამიანები მღერიან მზა მუსიკალურ ფონზე. ეს სიტყვა გლობალური გახდა 1980-იან წლებში იაპონური ტექნოლოგიური და კულტურული ექსპორტის შედეგად.
Yoga
სანსკრიტული სიტყვა “yoga” ნიშნავს “კავშირს” ან “ერთიანობას” და უკავშირდება ძველ ინდურ ფიზიკური ვარჯიშისა და მედიტაციის პრაქტიკებს. ინგლისურში ეს ტერმინი შემოვიდა მე-19 საუკუნეში, როცა დასავლეთში გაიზარდა ინტერესი აღმოსავლური ფილოსოფიებისა და პრაქტიკების მიმართ, მაგრამ განსაკუთრებით პოპულარული გახდა მე-20 საუკუნის ბოლოს.
Typhoon
ამ სიტყვის ეტიმოლოგია სადავოა. ის შეიძლება მომდინარეობდეს ჩინური “tai fung” (დიდი ქარი), არაბული “tūfān” (დელგმა), ან ბერძნული “typhōn” (მითოლოგიური მონსტრი). ყველაზე გავრცელებული თეორიით, ეს სიტყვა ევროპულ ენებში შევიდა პორტუგალიელი მოგზაურების მეშვეობით, რომლებიც მოგზაურობდნენ ჩინეთში მე-16 საუკუნეში.
Robot
ეს სიტყვა ინგლისურში შემოვიდა ჩეხურიდან, სადაც “robota” ნიშნავს “იძულებით შრომას” ან “მონობას”. ტერმინი პირველად გამოიყენა ჩეხმა მწერალმა კარელ ჩაპეკმა 1920 წლის პიესაში “R.U.R.” (Rossum’s Universal Robots), სადაც რობოტები წარმოდგენილი იყვნენ, როგორც მუშად შექმნილი არსებები.
Shampoo
ჰინდური “chāmpo” (მასაჟი) შემოვიდა ინგლისურში 1760-იან წლებში, როდესაც ბრიტანელი პირები ინდოეთში გაეცნენ თავის მასაჟის პრაქტიკას, რომელიც ხშირად მოიცავდა გამწმენდი ნივთიერებების გამოყენებას. თავდაპირველად “shampoo” ნიშნავდა თავის მასაჟს და მხოლოდ მოგვიანებით, მე-19 საუკუნეში, დაიწყო მისი გამოყენება თმის დასაბანი პროდუქტის აღსანიშნავად.
Ketchup
ამ სიტყვის წარმოშობას გრძელი ისტორია აქვს. ის სავარაუდოდ ჩინურიდან (“kê-tsiap” – თევზის მარინადი) მალაიზიურში გადავიდა (“kēchap”), საიდანაც ინგლისურში შემოვიდა მე-17 საუკუნეში ევროპელი ვაჭრების მეშვეობით. საინტერესოა, რომ თავდაპირველი კეტჩუპი არ შეიცავდა პომიდორს და იყო მუქი, თხევადი საწებელი. პომიდვრის კეტჩუპი მხოლოდ მე-19 საუკუნის დასაწყისში შეიქმნა ამერიკაში.
Sauna
ეს ფინური სიტყვა პირდაპირ შემოვიდა ინგლისურში ცვლილების გარეშე. ის აღნიშნავს ფინურ თერმულ ბანაობის პრაქტიკას და შესაბამის ნაგებობას. ეს ტერმინი ინგლისურში დამკვიდრდა მე-19 საუკუნის ბოლოს, მაგრამ ფართოდ გავრცელდა მხოლოდ მე-20 საუკუნის შუა ხანებში.
Kangaroo
ეს სიტყვა მოდის ავსტრალიის აბორიგენული ენიდან. როდესაც კაპიტანმა ჯეიმს კუკმა პირველად ნახა ეს ცხოველი 1770 წელს და ადგილობრივებს მისი სახელი ჰკითხა, მათ უპასუხეს “gangurru”, რაც სინამდვილეში ნიშნავდა “არ მესმის”. ეს გაუგებრობა ინგლისურში ახალი სიტყვის შემოტანით დასრულდა.
Nirvana
ეს სანსკრიტული ტერმინი, რომელიც ნიშნავს “ჩაქრობას” ან “გაქრობას”, არის ბუდისტური და ჯაინისტური კონცეფცია, რომელიც აღნიშნავს განთავისუფლებას ტანჯვისა და რეინკარნაციის ციკლისგან. ეს სიტყვა ინგლისურში დამკვიდრდა მე-19 საუკუნეში, როდესაც დასავლეთში გაიზარდა ინტერესი აღმოსავლური რელიგიების მიმართ. 1990-იან წლებში სიტყვა “ნირვანა” კიდევ უფრო პოპულარული გახდა ამერიკული როკ-ჯგუფის სახელის წყალობით.
Kindergarten
გერმანული სიტყვა, რომელიც პირდაპირ ითარგმნება როგორც “ბავშვების ბაღი”, შეიქმნა გერმანელი პედაგოგის ფრიდრიხ ფრობელის მიერ 1840 წელს. ეს ინოვაციური საგანმანათლებლო სისტემა, რომელიც ფოკუსირებული იყო ბავშვის ადრეულ განვითარებაზე თამაშითა და შემოქმედებითი აქტივობებით, სწრაფად გავრცელდა მთელ მსოფლიოში და სიტყვაც ბევრ ენაში შევიდა ცვლილების გარეშე. საინტერესოა, რომ ქართულ ენაში ამ სიტყვის ქართული თარგმანი დამკვიდრდა.
Déjà vu
ეს ფრანგული ფრაზა, რომელიც სიტყვასიტყვით “უკვე ნანახს” ნიშნავს, აღწერს იმ უჩვეულო გრძნობას, როდესაც გეჩვენება, რომ ახალი სიტუაცია უკვე გამოცდილი გაქვს წარსულში. ფრანგულიდან პირდაპირ შემოვიდა ინგლისურში XX საუკუნის დასაწყისში და ამ ფსიქოლოგიური ფენომენის აღმნიშვნელ სიტყვად დამკვიდრდა.
